16 april 2012
Hendrikje Nouwens
Dodencultus in het oude Egypte
Geachte leden,
Hierbij nodigen u uit voor een lezing met lichtbeelden over Egypte: “Dodencultus in het oude Egypte”. Deze lezing wordt gehouden door Hendrikje Nouwens. Ze heeft al eerder een lezing bij ons gehouden over Egypte, namelijk in 2002 over de opgravingen in Berenike.
Zij studeerde af in de egyptologie en archeologie aan de Rijksuniversiteit Leiden en was jarenlang als registrator en co-director betrokken bij opgravingen in Berenike, aan de kust van de Rode Zee en in Sikait, in de oostelijke Egyptische woestijn. Daarnaast werkte ze mee aan twee Engelse opgravingsprojecten in Amarna en Memphis. Momenteel is ze co-director van een Engelse opgraving te Sakkara, waarbij gewerkt wordt in een ondergrondse begraafplaats voor gemummificeerde honden, die hier als votiefoffer begraven werden. Ze verzorgt jaarlijks verschillende rondleidingen in musea, houdt lezingen en organiseert bovendien diverse archeologische reizen. Ze werkte ook mee aan de vertaling van de internationale bestseller van Christian Jacq over het leven van Ramses II. Onlangs verscheen er van haar hand een kinderboek over Toetanchamon, dat werd uitgegeven bij de British Museum Press in Londen, en een boek over de oostelijke woestijn ‘The red land’ dat bij de American University Press in Cairo uitkwam.
Mummies zijn net zo kenmerkend voor de oud-Egyptische beschaving als de sfinx en de piramides van Gizeh. Van alles wat de oude Egyptenaren ons nalieten, prikkelen de mummies onze fantasie misschien wel het meest. Naast Dracula, Frankenstein en de weerwolf werd de mummie dan ook een graag geziene gast in stripverhalen en horrorfilms uit Hollywood.
Vroeger werden de mummies vanwege hun griezelige aanblik wel op jaarmarkten en in rariteitenkabinetten aan het publiek getoond. Ook kwam het voor dat de elite zich thuis vermaakte met het ‘uitpakken’ van Egyptische mummies, terwijl anderen zich bezighielden met de verkoop van mummiehoofden of gemalen mummie, dat populair was als grondstof bij het vervaardigen van medicijnen. Inmiddels is het mummieonderzoek binnen de wetenschap van de egyptologie heel belangrijk geworden en zorgen verschillende moderne methoden en technieken ervoor dat er steeds meer over de oude Egyptenaren aan het licht komt.
In de lezing ‘Dodencultus van het oude Egypte’ wordt ingegaan op het geloof van de oude Egyptenaren in het hiernamaals en de verzorging van hun doden. Zo komen onder andere de mummificatietechnieken van de oude Egyptenaren aan bod en wordt aandacht besteed aan de rituelen van de Egyptische begrafeniscultus en de grafgoederen die aan de doden werden meegegeven.
We hopen u maandag 16 april te ontmoeten.
Namens het bestuur, met vriendelijke groet,
A.E. Bettink
12 maart 2012
Ferry Erdmann
Mens en gemeenschap in de Himalaya
Geachte leden,
Hierbij nodigen we u uit voor de lezing ‘Mens en gemeenschap in de Himalaya’ door Ferry Erdmann. Hij heeft bij ons eerder een lezing verzorgd over ‘Pelgrimage in de Himalaya’. In ons verslag van de bestuursvergadering staat over die lezing: ”Zeer goede lezing, boeiend met een duidelijke structuur. De beelden en het verhaal vormden een geheel”.
De opbouw van de lezing ‘Mens en gemeenschap in de Himalaya’ is als volgt: In de introductie komen de geologische eigenaardigheden van het Himalayagebied aan de orde. Daarna komt de huidige staatkundige indeling aan bod: Pakistan, India, Nepal, Tibet (China), Bhutan. In hoeverre valt deze samen met de invloedsferen van islam, hindoeïsme en boeddhisme? Is er rekening houdend met factoren als taal en etniciteit misschien een soort volkenkundige indeling te maken?
In het tweede deel wordt ingezoemd op een drietal huidige, Tibetaanse culturele gemeenschappen: 1. Ladakh in Noordwest-India, 2. de Sherpa’s van Nepal en 3. Bhutan, het laatst overgebleven zelfstandige regionale koninkrijkje.
Afsluitend zal er uit deze veelheid van onderwerpen en indrukken ongetwijfeld geconcludeerd kunnen worden dat de Himalaya een grensgebied is.
Drs. Ferry Erdmann, (geb. 1952), cultureel antropoloog, gespecialiseerd in antropologie van de religie, boeddhisme en Tibetaanse cultuur en samenlevingen in het Himalaya gebied, verrichtte veldwerk in Ladakh (NW-India) in 1978 en '81; sinds 1988 gids en organisator van trektochten, expedities en cultuurreizen in Himalayalanden; sinds 1998 ook werkzaam als begeleider en consultant op het gebied van actieve reizen, met name fiets-vaarvakanties, in de Lage Landen. Ferry geeft lezingen en publiceert artikelen en foto's over zijn reizen en academische interesses. Als bestuurslid en docent is hij verbonden aan de Stichting India Instituut te Amsterdam.
We hopen u maandag 12 maart te ontmoeten.
Met vriendelijke groet,
Namens het bestuur,
A.E. Bettink
13 februari 2012
Geert Mommersteeg
Marabouts (Mali)
Geachte leden,
Hierbij nodigen we u van harte uit bij de lezing met lichtbeelden over ‘Marabouts’ door Geert Mommersteeg, antropoloog. Hij is universitair docent Culturele Antropologie aan de Universiteit Utrecht. Op basis van zijn onderzoek in Djenné schreef hij onder andere ‘In de stad van de marabouts’. In de pauze is er gelegenheid dit boek te kopen.
De oude stad Djenné in Mali – bekend vanwege haar fascinerende architetuur – is al eeuwenlang een van de belangrijkste centra van islamitische cultuur in West-Afrika. Nog steeds woont er een groot aantal marabouts: Koranleraren en religieuze specialisten.
Geert Mommersteeg verrichtte antropologisch veldwerk in Djenné en sprak met marabouts over hun denken en handelen. Geleidelijk aan verkreeg hij toegang tot hun wereld en inzicht in de twee vormen van kennis waarin zij gespecialiseerd zijn: openbare kennis en geheime kennis.
Zoals overal elders in islamitisch West-Afrika worden in Djenné jonge kinderen op een bepaalde leeftijd aan een marabout toevertrouwd om door hem onderwezen te worden in het lezen van Gods Woord: de Koran, of beter gezegd het oplezen daarvan. Want over de betekenis van de vreemde woorden die ze lezen, leren de kinderen niets.
Naast de vele lagere Koranscholen die Djenné telt, bevindt er zich in de stad ook een tiental scholen voor het voortgezet islamitisch onderwijs. Aan deze scholen lezen gevorderde studenten, die vaak van buiten de stad afkomstig zijn, onder leiding van een marabout de werken van klassieke moslim auteurs op het gebied van het islamitisch recht, de Arabische grammatica en literatuur, theologie, de tradities van de Profeet en de exegese van de Koran.
Naast het verzorgen van het religieuze onderwijs vervullen marabouts nog een andere belangrijke rol in het leven van de inwoners van Djenné. Aan Koranwoorden worden speciale krachten toegeschreven. Deze inherente krachten kunnen bescherming bieden dan wel aangewend worden om een bepaald doel te verwezenlijken. Kennis van welk Korancitaat voor welk doel gebruik kan worden en de wijze waarop dit precies gedaan moet worden, behoort tot de geheimen waarin marabouts zich gespecialiseerd hebben. De krachten die de woorden uit de Koran bezitten, kunnen op verschillende manieren aangewend worden. Een stukje papier beschreven met Koranverzen of gedeelten daarvan, verpakt in een leren of stoffen omhulsel kan ter bescherming als amulet op het lichaam worden gedragen dan wel in huis worden ophangen. Veel marabouts combineren de twee zaken: zij wijden zich zowel aan het onderwijs als aan de geheimen van de magie. Daarnaast zijn er ook marabouts in de stad die geen Koranlessen geven maar zich geheel en al gespecialiseerd hebben in het domein van de geheime kennis en als zodanig naam en faam verworven hebben.
We bevelen u deze lezing van harte aan en hopen u 13 februari te ontmoeten.
Namens het bestuur en met vriendelijke groet,
A.E.Bettink
9 januari 2012
Francine Brinkgreve en Rapti Golder-Miedema
Bali: schilderkunst en crematierituelen
Geachte leden,
Allereerst wensen we u een heel gezond en gelukkig nieuwjaar toe. Tevens nodigen we u van harte uit voor een lezing met lichtbeelden over Bali: schilderkunst en crematierituelen. Deze lezing wordt gehouden door twee gastspreeksters, beiden verbonden aan het Museum Volkenkunde in Leiden, te weten Francine Brinkgreve, conservator Insulair Zuidoost-Azië en Rapti Golder-Miedema, projectmedewerkster.
Nog steeds is op Bali de crematie van mensen van vorstelijke afkomst een spectaculaire gebeurtenis, waarbij kunst een belangrijke rol speelt. Dit was 100 jaar geleden ook al het geval. Centraal in deze lezing staan twee bijzondere Balinese schilderingen die zijn gebruikt voor een vorstelijke crematie op Bali in 1916. Deze doeken ontving het Museum Volkenkunde in 2008 van de Vrienden van de Vereniging Instituut Kern in Leiden.
De crematieplechtigheid was van de Stedehouder van Karangasem (oost Bali), I Gusti Gde Djelantik, die op goede voet stond met de Nederlanders. Tijdens zijn leven wisselde hij geschenken uit met koningin Wilhelmina. Veel Nederlanders waren uitgenodigd bij het ritueel, en hierover bestaan dan ook verslagen van ooggetuigen. Museum Volkenkunde bezit eveneens een serie foto’s die van dit ritueel gemaakt zijn en waarop precies is te zien wat de functie van de schilderingen was.
In de lezing gaat Francine Brinkgreve eerst in op de verzamelgeschiedenis van de doeken. Hoe kwamen zij vanuit Karangasem uiteindelijk in Museum Volkenkunde terecht? Zij laat ook foto’s zien van het paleis in Karangasem in de huidige tijd. Vervolgens bespreekt zij het verloop van het specifieke crematieritueel in 1916, in vergelijking met andere vorstelijke crematies op Bali, o.a. van Cokorda Gde Agung Sukawati in 1979. Zij gaat tevens in op de religieuze en symbolische betekenis van het crematieritueel binnen het Hindoeisme op Bali en op de kunstzinnig gemaakte attributen die hierbij worden gebruikt.
Vervolgens zal Rapti Golder-Miedema de verhalen die op beide schilderingen zijn afgebeeld bespreken. Het gaat om episodes uit het bekende Ramayana en Mahabharata, die oorspronkelijk uit India afkomstig zijn. Zij zal de iconografie hiervan behandelen, en de relatie met het crematieritueel waarbij de doeken een rol speelden. Hierbij zal zij ook de principes van de traditionele Balinese schilderkunst in het algemeen uitleggen.
Francine heeft verleden jaar bij ons een lezing gegeven over Sumatra. We kennen haar als een boeiend vertelster.
We hopen u maandag 9 januari te ontmoeten.
Namens het bestuur, met vriendelijke groet,
A.E.Bettink
12 december 2011
Dorothea Born: Navajo en Hopi indianen
Geachte leden,
Hierbij nodigen we u van harte uit voor een lezing met dia’s over de Navajo indianen door Dorothea Born, kunsthistorica. Haar afstudeeronderwerp betrof de weefkunst van de Navajo vrouwen. Zij heeft voorafgaand aan haar afstuderen bij de Navajo indianen op het Navajo reservaat in Monument Valley gewoond en gewerkt en heeft derhalve de Navajo cultuur van dichtbij mee gemaakt. Deze ervaringen heeft zij in haar afstudeerscriptie verwerkt.
Na haar afstuderen heeft zij op diverse manieren mensen kennis laten maken met de Navajo cultuur, door lezingen te geven, een column te schrijven en Navajo sieraden te verkopen. Daarnaast heeft zij diverse reizen door West Amerika opgezet en begeleid, zodat zij meerdere malen per jaar naar Monument Valley af kon reizen en zo ook andere mensen de schoonheid van het land en de uniekheid van de Navajo cultuur kon laten zien. Dorothea Born geeft al vele jaren lezingen over de Navajo indianen voor verschillende groepen en geïnteresseerden, zoals bijvoorbeeld tijdens bijeenkomsten van de Kiva en Nanai (de twee oudste steungroepen in Nederland voor de Noord-Amerikaanse indianen). Ze verzorgt ook lezingen voor musea bij speciale tentoonstellingen, zoals voor het Museum Volkenkunde in Leiden en het Amerika Museum in Cuijck.
Tijdens de lezing vertelt Dorothea Born hoe zij ongeveer 20 jaar geleden voor het eerst bij de Navajo indianen terecht kwam en hoe het was om daar als enige blanke vrouw tussen de Navajo indianen in Monument Valley te leven. Daarna gaat zij in op de cultuur in het algemeen en wordt het leven van alledag geïllustreerd aan de hand van eigen ervaringen en anekdotes. Juist het feit dat zij haar verhaal vanuit haar eigen belevingen vertelt, maakt haar lezingen zo boeiend. Zij vertelt haar verhaal aan de hand van veel eigen gemaakte dia’s.
In de pauze is het mogelijk een video te bekijken, die gemaakt is over Monument Valley, een gebied waar de Navajo indianen al eeuwen op een zeer traditionele manier leven en nog steeds weten te overleven zonder elektriciteit en stromend water. Tevens neemt zij diverse voorbeeldmaterialen mee die bekeken kunnen worden in de pauze en is het ook mogelijk om sieraden te bekijken (en eventueel te kopen) die door de Navajo indianen zijn gemaakt.
Na de pauze gaat ze dieper in op de weefkunst van de Navajo vrouwen (het scheren, kaarden, spinnen, weven, de kunsthistorische aspecten, de verschillende stijlen, het kleurgebruik, de spirituele kant van het weven en de betekenis die het weven voor de vrouwen zelf heeft).
Door het plaatsen van de weefkunst binnen het leven van de vrouwen zelf en het zichtbaar maken van deze vrouwen achter de weefkunst, wordt duidelijk dat elke geweven kleed een afspiegeling is van “the way of life” van de Navajo indianen en dat alle aspecten van deze unieke cultuur hierin verweven zijn. Dorothea brengt een mooi doorleefd verhaal!
We hopen u maandag 12 december te ontmoeten.
Namens het bestuur en vriendelijke groet,
A.E.Bettink
14 november 2011
Wim Rasing: De Canadese Inuït vroeger en nu
Geachte leden,
Hierbij nodigen we u van harte uit voor de lezing met lichtbeelden over ‘De Canadese Inuit vroeger en nu’, gehouden door Wim Rasing. De heer Rasing heeft zich als antropoloog toegelegd op de studie van de Canadese Inuit, in het bijzonder op het terrein van de handhaving van orde en gezag.
In deze lezing zal een beeld worden gegeven van de veranderingen in het leven en de cultuur van de Inuit (Eskimo’s) in het hoge noorden van Canada. De spreker zal ingaan op de aard van de nomadische jagerscultuur, de overgang naar een leven in permanente nederzettingen en de gevolgen die dit heeft gehad voor het sociale en mentale bestaan van de Inuit. Terwijl deze veranderingen enerzijds leidden tot de erosie van de Inuit cultuur en een ontwrichting van het sociale en geestelijke leven (manifest in het gebruik van alcohol, drugs en criminaliteit) boden ze de Inuit tegelijkertijd mogelijkheden om hun eigen positie te verbeteren.
In het tweede deel van de lezing zal de opmerkelijk snelle politieke emancipatie van de Inuit worden besproken. Deze emancipatiebeweging heeft geleid tot de instelling van een vorm van Inuit zelfbestuur in Canada, Nunavut (‘Ons Land’) geheten, op 1 april 1999. De spreker zal verder ingaan op de wijze waarop de Inuit proberen om dit zelfbestuur te baseren op hun traditionele waarden en normen. Zo proberen de Inuit hun maatschappelijke problemen te lijf te gaan en tegelijkertijd hun eigenheid uit te drukken. De Inuit zijn daarmee een goed voorbeeld voor veel inheemse bevolkingsgroepen in de rest van de wereld.
Wim Rasing promoveerde in 1994 op een proefschrift over sociale ordehandhaving bij de Iglulingmiut, aan de universiteit van Nijmegen. Hij was verder werkzaam in het Canadese noorden als docent (1997) en adviseur (2003-2009). Van augustus tot november 2005 en van oktober 2009 tot februari 2010 verrichtte hij aanvullend onderzoek bij de Igloolik Inuit. Momenteel verricht hij onderzoek naar veranderende opvattingen over sterven, rouwen en lijkbezorging bij de Inuit en werkt aan een nieuw boek getiteld: Too Many People. The Origins of Disorder in Modern Inuit Society. Hij is als onderzoeker verbonden aan de vakgroep ‘Antropologie van de Religie’ van de Faculteit Religiewetenschappen, Theologie en Filosofie van de Radboud Universiteit Nijmegen.
We kennen Wim Rasing als een boeiend verteller.
We hopen u maandag 14 november te ontmoeten.
Namens het bestuur, met vriendelijke groet,
A.E.Bettink
10 oktober 2011
Fanny Wonu Veys: Maori's
Geachte leden,
Hierbij nodigen we u van harte uit voor de lezing over Maori in Nieuw-Zeeland, gehouden door Fanny Wonu Veys, antropologe en sinds 2009 conservator Oceanië van het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden. Ze was daar inhoudelijk verantwoordelijk voor de tentoonstelling Mana Maori, die vanaf oktober 2010 een jaar lang te zien was en zij is de auteur van het gelijknamige boek. In 2005 promoveerde ze aan de University of East Anglia met collectie- en veldwerkgericht onderzoek op boombastdoeken uit Tonga, een eilandengroep in Westelijk Polynesië.
Ze schrijft mij: “De Maori zijn de oorspronkelijke bewoners van Nieuw-Zeeland. De lezing begint met het verhaal van de verschillende ontmoetingen. Aandacht gaat uit naar Abel Tasman en zijn treffen met de Maori. Waar komt dit volk vandaan en hoe kwam het in Nieuw-Zeeland terecht? Het antwoord op deze vragen wordt gevolgd door een bespreking van de manier waarop de contacten verliepen met verschillende Europeanen, onder wie ontdekkingsreizigers, handelaars, missionarissen en zendelingen.
Na de ontmoetingsverhalen gaan we wat dieper in op de relatie van de Maori tot het land. Wat is het belang van het land? Hoe drukken mensen het toebehoren aan het land uit? De sociale organisatie en kernbegrippen van de Maoricultuur worden uitgelegd. Het ontmoetingsterrein met zijn gemeenschapshuis vervult een centrale positie in relatie tot het land. In deze context wordt het Verdrag van Waitangi en zijn huidige consequenties en belang behandeld. Tenslotte besteden we aandacht aan Maorischatten of taonga, die zowel de materiële cultuur als het ongrijpbare erfgoed omvatten. Beeldhouwwerk, kano’s, opberghuizen, werktuigen, persoonlijke opsmuk, wapens, schatdozen, tatoeage, zeeschatten en vezelkunsten kunnen gemaakt worden door zowel mannen als vrouwen. Ook worden sommige aspecten van het ongrijpbare erfgoed besproken, zoals de haka en Te Reo Maori, de Maoritaal waarop de uitvoerende kunsten van redevoering en zang berusten.”
In de pauze is er een mogelijkheid om het boek Mana Maori geschreven door Fanny Wonu Veys te kopen.
We hopen u maandag 10 oktober te kunnen begroeten,
namens het bestuur,
met vriendelijke groet,
A.E. Bettink
12 september 2011
Wil Boetzkes: Libië
Geachte leden,
Hierbij nodigen we u van harte uit voor de eerste lezing in het nieuwe seizoen.
Wil Boetzkes, kunsthistoricus, zal een lezing met dia’s houden over Libië met als titel “Libië: indrukwekkende cultuur in een opstandig land”. Hij heeft al vele lezingen bij ons verzorgd. Ik herinner me lezingen over Marokko, de Phoeniciërs, de Islam in het Midden-Oosten, Palmyra en Oezbekistan en de Baltische staten. Het belooft weer een boeiende avond te worden!
Hij schrijft mij: “De opstand in Libië beheerst al maanden het wereldnieuws. Gevechten, internationale militaire acties en menselijk leed komen als dagelijkse actualiteit bij miljoenen via de televisie de huiskamer binnen. Daarbij is weinig aandacht voor de culturele, historische en religieuze aspecten van land en bevolking. In deze lezing krijgt de schat aan culturele erfenis van het land bijzondere aandacht.
Juist in het noorden waar de dagelijkse schermutselingen plaatsvinden, is een ongelofelijke schat aan culturele erfenis. Het faraonische Egypte werd enkele malen door Libische heersers bestuurd. De Grieken kenden slechts drie continenten: Europa, Azië en Libië.
Voor de Romeinen waren de kusten van het huidige Libië uiterst belangrijk vanwege de economie en de havens. Libië werd als één van de eerste landen in Afrika met de islam geconfronteerd. De belangrijkste gebieden, Cyrenaica in het oosten en Tripolitanië in het westen, zijn zeer verschillend van aard. De culturele erfenis in beide gebieden is echter uitermate groot.
De Griekse kolonie Cyrene behoort tot de meest magnifieke ruïnesteden in Noord-Afrika. Grote welvaart kwam o.a. door de teelt van sylphium, een zeer gewild aphrodisiacum. De ligging van de stad is even spectaculair als de imposante gebouwen. Ptolemaïs en Apollonia zijn andere bijzondere antieke steden. De Romeinse stad Leptis Magna in Tripolitanië is één van de best bewaarde steden uit de gehele Romeinse oudheid, met een zeer belangrijke nog bewaarde Romeinse haven. Deze geboortestad van keizer Septimius Severus werd in de 3de eeuw een tweede Rome. In Sabratha staat één van de best bewaarde Romeinse theaters.
Libië is ook het land van de meest verfijnde Romeinse mozaïeken, schilderkunst en beeldhouwwerk. Uniek is de middeleeuwse berberse handelsstad Ghadames, midden in de woestijn. Libië is ook het land van woestijn en kamelen, veel kamelen, of van moskeeën, medresen en grote steden als Benghazi en Tripolis.
Deze lezing gaat niet zozeer over de opstand in het land, als wel de fascinerende en indrukwekkende culturele erfenis.”
We hopen u maandag 12 september te kunnen begroeten,
namens het bestuur, met vriendelijke groet,
A.E. Bettink
9 mei 2011
Floris van de Vooren: Japan en het Westen
Geachte leden,
Wij nodigen u van harte uit voor de lezing “De ontwikkelingsgang van Japan. Overeenkomsten en verschillen met het Westen” (powerpoint presentatie), te houden door dr. F.W.C.J. van de Vooren.
Hij schrijft mij het volgende over zijn lezing: “Wanneer wij in de atlas het Euraziatische continent bekijken, dan zien we in het uiterste noordwesten de Europese landen liggen en in het uiterste noordoosten Japan. Beide gebieden waren in politiek opzicht gefragmenteerd en beide gebieden werden cultureel in belangrijke mate gevormd door een andere beschaving en een uit een ander gebied afkomstige religie, namelijk Europa door de Grieks-Romeinse beschaving met het uit Palestina afkomstige christendom en Japan door de Chinese beschaving met het uit India afkomstige boeddhisme. De mate van fragmentatie was echter verschillend en de wijze van beïnvloeding door de andere beschaving en religie was eveneens verschillend.
Voor een goed begrip van de ontwikkelingsgang van Japan zal eerst een aantal karakteristieken van dit land worden besproken. Het gaat hier om de topografische situatie (waarbij onder meer aardbevingen en vloedgolven aan de orde komen), de bevolking, de huisvesting, het transport en de mentaliteit. Aan de mentaliteit van de Japanners liggen het shintoïsme, het boeddhisme en het confucianisme ten grondslag.
Op deze basis wordt de ontwikkelingsgang van het land zelf behandeld, met expliciete verwijzing naar de overeenkomsten en verschillen met het Westen. Vervolgens wordt de ontwikkelingsgang van Japan naar de toekomst doorgetrokken, waarbij het land niet alleen met het Westen wordt vergeleken, maar ook in het kader van de Aziatische opbloei wordt geplaatst. Tenslotte wordt de vraag beantwoord, of Japan ook zonder de tussenkomst van het Westen in de 19e eeuw een eigen ontwikkelingsvariant dankzij zijn interne dynamiek zou hebben gekend.”
Floris van de Vooren is econoom en schreef onder meer over het ontwikkelingspotentieel van regio’s. Sinds zijn pensionering heeft hij enkele reizen door Oost-Azië gemaakt.
Wij hopen u maandag 9 mei te kunnen begroeten.
Namens het bestuur, met vriendelijke groet,
A.E. Bettink
11 april 2011
Ad Borsboom over de Aboriginals: toen en nu
Geachte leden,
We nodigen u van harte uit voor de lezing “De Aboriginals: toen en nu” (powerpoint presentatie) gehouden door de heer A. Borsboom, antropoloog en een autoriteit op het gebied van de Aboriginal cultuur.
Op dit moment verblijft hij nog in Australië en via de webmail schrijft hij mij: “Aborigines, de inheemse bewoners van Australië, vormen de oudst nog levende cultuur op aarde. Lang voordat de eerste mensen vanuit Azië de Polynesische eilanden en Amerika koloniseerden, hadden Aborigines in heel Australië al een grote variëteit aan culturen ontwikkeld. De eerste verre voorouders van de huidige Aborigines bereikten zo'n 60.000 jaren geleden, toen de zeespiegel een stuk lager was dan nu, de noordkusten van Australië. Van daaruit verspreidden ze zich in de eeuwen die volgden over het hele continent en bereikten uiteindelijk ook het verre Tasmanië.
Ze pasten zich aan de vele ecologische en klimatologische omstandigheden aan in zowel het tropische noorden en de regenwouden, als in kale woestijngebieden en de besneeuwde Australische Alpen in het zuiden. Maar niet alleen pasten ze zich aan, ook drukten ze als jagers en verzamelaars een stempel op het Australische landschap. Ze leerden hun leefgebieden met vuur zo te bewerken dat er een flora en fauna ontstond die optimale levenskansen boden. Ten tijde van de eerste Europese ontdekkingen van Australië bestonden er zo'n 500 verschillende talen met vele variaties in dialecten.
In mijn lezing ligt de nadruk op de traditionele leef- en denkwereld zoals die nog in de afgelegen woestijngebieden en in het huidige Arnhem Land (noord Australië) beleefd wordt. Na een algemene inleiding, waarin ik bovenstaande thema’s uit de traditionele cultuur nader uitdiep, spits ik mijn verhaal toe op Arnhem Land, het gebied waar ik sinds 1972 antropologisch onderzoek verricht. Aan de hand van sacrale afbeeldingen laat ik zien hoe mensen van de Clan van de Wilde Honing - een van de vele clans in het gebied - praktische kennis en religieuze denkbeelden ontwikkelen en die overbrengen op de volgende generatie. Tal van rituelen die de levensloop van elk individu begeleiden, spelen hierin een centrale rol.”
Ad Borsboom is hoogleraar Pacific Studies (emeritus) aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Vanaf 1970 tot heden verricht hij onderzoek naar cultuur, wereldbeeld en veranderingen in Aboriginal Australia. Hij heeft vele publicaties op zijn naam staan, onder andere “De Clan van de Wilde Honing”. Binkey Kok Publications, Haarlem (2006). Hij heeft ook een eigen website in het leven geroepen: www.terra-australis.nl.
We hopen u maandag 11 april te kunnen begroeten.
Namens het bestuur, met vriendelijke groet,
A.E. Bettink
14 maart 2011
Tineke en Marcel Jorissen over de Samen: de bewoners van Lapland
Geachte leden,
Vanavond nemen Scandinaviste en vertaalster Tineke Jorissen-Wedzinga en fotograaf Marcel Jorissen u mee naar het hoge noorden van Zweden, naar Lapland. De lezing gaat over de oorspronkelijke bewoners van Lapland, de Samen, waarbij een beeld wordt geschetst van de (soms moeilijke) levensomstandigheden van deze minderheidsgroepering.
De volgende aspecten zullen o.a. aan de orde komen:
- geschiedenis
- middelen van bestaan toen en nu
- natuur
- taal en onderwijs
- muziek
- kunsthandwerk
- godsdienst
- politiek en problematiek
- klimaatveranderingen, milieu en gevolgen EU-lidmaatschap.
Marcel Jorissen (1947) houdt zich bezig met architectuur-, product- en bedrijfsfotografie, fotocursussen en portretten. Marcel is een groot liefhebber en kenner van Zweden en spreekt ook Zweeds.
Tineke Jorissen-Wedzinga (1962) verzorgt beëdigde en niet-beëdigde vertalingen vanuit het Zweeds naar het Nederlands, taalcursussen en conversatielessen Zweeds, studiereizen naar Zweden en lezingen over onderwerpen die met Zweden te maken hebben. Zweeds en de Zweedse cultuur zijn dus haar vak! Zij heeft de drie boeken van Stieg Larsson, die u allen vast bekend zijn, vertaald.
We hopen u maandag 14 maart te ontmoeten.
Namens het bestuur,
met vriendelijke groet,
A.E. Bettink
14 februari 2011
Jan Timmerman over Joden, Moren en Christenen in de Spaanse Middeleeuwen
Geachte leden,
Hierbij nodigen we uit voor de lezing met lichtbeelden “Joden, Moren en Christenen in de Spaanse Middeleeuwen” door de heer Jan Timmerman, kunsthistoricus.
De heer Timmerman is verbonden aan de Stichting Hollandse Academie voor Cultuurhistorie, die in 1984 in het leven geroepen is. De stichting wil een bijdrage leveren op het gebied van de geschiedenis en kunstgeschiedenis.
Jan Timmerman heeft voor onze vereniging al verschillende lezingen verzorgd, onder meer over Boedapest, Polen, St. Petersburg en over Spanje en haar geschiedenis. Hij is een geboren verteller.
Hij schrijft mij: “De multiculturele samenleving is een actueel onderwerp, waar uiteenlopende meningen over bestaan en waar het laatste woord dan ook nog niet over gezegd is. Het is echter geen níeuw thema.
In de middeleeuwen kende Spanje ook een multiculturele samenleving, waarin het soms hardhandig toeging, maar waarin ook hele periodes van vredelievend samenleven voorkwamen.
Spanje was het land van de drie culturen, de moorse, de joodse en de christelijke cultuur, alle drie godsdiensten van het Boek.
Alle drie hebben zij schitterende monumenten nagelaten, zoals de moskee van Córdoba, het Alhambra, de synagogen en de grote kathedralen.”
In deze lezing gaat het om de wisselende verhoudingen tussen de geloven waarbij de hoogtepunten van de kunst uitgebreid aan de orde komen.
We hopen u te ontmoeten 14 februari te ontmoeten.
Namens het bestuur,
met vriendelijke groet,
A.E. Bettink
10 januari 2011
Theo de Feyter over Syrië: oud en nieuw
Geachte leden,
Hierbij nodigen we u uit voor de lezing met lichtbeelden “Syrië, oud en nieuw” door de heer Theo de Feyter. Bij de lezing in december van Frank Elshof hebben we een paar mooie beelden van Syrië gezien (o.a. Crac des Chevaliers) en Theo de Feyter zal daar dieper op ingaan.
Syrië is meestal op een zeer beperkte manier in het nieuws. Dat nieuws is dan bovendien over het algemeen negatief: het gevangenzetten van politieke tegenstanders, het bieden van onderdak aan terroristen, de discutabele invloed in Libanon en de even discutabele vriendschap met Iran.
In de lezing door drs. Theo de Feyter (schrijver van het boek ‘Syrië, een geschiedenis in ontmoetingen en plaatsen’. Bulaaq, Amsterdam 2008) wordt een algemene historische achtergrond geschetst die deze negatieve zaken beter begrijpelijk maakt. Wat drijft Syrië in zijn politiek ten opzichte van zijn buurlanden?
In de lezing komt tevens het rijke culturele verleden van Syrië aan bod. Samen met Irak is het het gebied van de eerste landbouwers, de vroegste steden en staatsvorming. Belangrijke ontwikkelingen als schrift, arbeidsverdeling en wetgeving hebben dan ook vanaf het vierde millennium v. Chr. op dit grondgebied plaatsgevonden. Aan de hand van enkele archeologische vindplaatsen wordt deze geschiedenis geïllustreerd.
Syrië is zowel een van de oudste christelijke als een van de oudste islamitische landen. Ook dit aspect komt in de lezing aan de orde, met name wanneer het gaat om de positie van de zeer aanzienlijke christelijke minderheid in het huidige Syrië.
De verhouding van Syrië tot Europa komt ter sprake naar aanleiding van de periode van de Kruistochten die resulteerde in de vestiging van meerdere christelijke vorstendommen op islamitisch grondgebied. De recentere Franse en Engelse koloniale periode en de vestiging van de staat Israël hebben die verhouding verder op scherp gezet.
De lezing biedt aldus een breed scala aan interessante historische thema’s en actuele zaken.
Theo de Feyter is archeoloog en hij organiseert reizen naar het Nabije Oosten. In zijn werk als kunstschilder tref je landschappen uit het Nabije Oosten aan. Het hierboven vermelde boek van Theo de Feyter is in de pauze te koop voor € 19,50.
We bevelen u deze lezing van harte aan en hopen u 10 januari a.s. te ontmoeten.
Met vriendelijke groet,
namens het bestuur,
A.E. Bettink
13 december 2010
Frank Elshof over 'Van Rome naar Mekka'
Geachte leden,
Hierbij nodigen we u uit voor de lezing “Van Rome naar Mekka” door de heer Frank Elshof (powerpointpresentatie). In 2009 heeft hij bij ons een lezing verzorgd met als titel “Volkeren langs de Siberië Express”. We kennen hem als een boeiend spreker.
Frank Elshof studeerde culturele antropologie en Slavische talen aan de Universiteit van Amsterdam. In 1989/1990 heeft hij als afstudeeronderzoek veldwerk gedaan in Kiev, Leningrad en Moskou naar gezins- en levensrituelen, met name doop-, huwelijks- en begrafenisrituelen. De heer Elshof is bestuurslid van de vereniging Verre Culturen Toen en Nu in Delft.
Dit keer neemt hij ons mee op een fietstocht, die als een moderne kruistocht gezien kan worden. De fietstocht stond in het teken van de dialoog en het bruggenbouwen tussen culturen en religies. De start was in Rome.
De fietsers hebben de oude pelgrimsroute gevolgd door Italië, Griekenland, Turkije, Jordanië en Saoedi-Arabië. Op 23 september 2009 heeft de groep van 23 fietsers deelgenomen aan een audiëntie bij Paus Benedictus XV1 in Rome en hebben ze een brief meegekregen, die bestemd was voor de Emir van Mekka, Prins Khalid.
In deze lezing zal aandacht geschonken worden aan de historische restanten van de eerste kruisvaardertochten en de huidige ontmoetingen met bewoners van de bezochte landen.
Onlangs is over zijn reis een boek verschenen. Het is te koop voor € 19,50. Hiervan wordt € 7,00 geschonken aan een stichting voor kinderen in oorlogsgebieden.
We bevelen u de lezing van harte aan en hopen u maandag 13 december te ontmoeten.
Met vriendelijke groet,
namens het bestuur,
A.E. Bettink
8 november 2010
Laura van Broekhoven over De Inca's
Geachte leden,
Hierbij nodigen we u uit voor de lezing met lichtbeelden “De Inca’s” door Laura van Broekhoven. Zij is conservator Midden- en Zuid-Amerika van het Rijksmuseum voor Volkenkunde en universitair docent bij de Faculteit Archeologie van de Universiteit Leiden. In 2004 heeft Laura van Broekhoven voor onze vereniging een lezing over de Maya’s gehouden. Wij waren toen onder de indruk van haar kennis en betrokkenheid bij haar werk.
Zij schrijft mij: "Denken we aan de Inca’s, dan denken we aan de formidabele bouwwerken van de oude hoofdstad van het Inca Rijk: Cuzco en aan de raadselachtige ‘geheime stad’, Machu Picchu. Denken we aan de Inca's dan denken we ook aan mummies, aan goud, aan Peru en misschien zelfs wel aan Hergé en Kuifje.
De Inca-elites lieten honderden bouwwerken in alle uithoeken van hun rijk oprichten, vaak zelfs complete steden. Het waren formidabele bouwmeesters en de grote architecturale aanwezigheid van Inca-bouwwerken doet vermoeden dat het Inca Rijk eeuwenlang bestaan heeft. Niets is minder waar, in een periode van nog geen honderd jaar groeide het uit tot een rijk dat zijn weerga niet kende. Hoe wisten de Inca’s dit op zo’n korte tijd klaar te spelen? Hoe bestuurden de Inca’s hun rijk en hoe was het Runa (volk) georganiseerd? En hoe kon een groepje van nog geen 150 Spanjaarden een goed georganiseerd rijk als dat van de Inca’s – met zijn twaalf miljoen inwoners op dat moment het grootste rijk van de westerse wereld – veroveren? De erfgenamen van de Inca’s, de Quechua en Aymara, houden de oude tradities in stand en vermengen deze met nieuwe ideeën en technieken.
In de lezing gaan we op de omstandigheden in, waarin het Inca rijk zich bevond rond de tijd dat Pizarro het huidige Peru binnenvalt en we bespreken ook de voorgangers van de Inca: de Moche, de Nasca en de vele andere volkeren die het Andes gebied bewoonden en bebouwden”.
Dr. Laura N.K. van Broekhoven (1972) is Hoofd Onderzoek en studeerde Archeologie aan de Universiteit Leiden. Tijdens haar studie verrichtte zij archeologisch, etnografisch en archief werk in Mexico, Guatemala, El Salvador, Nicaragua en de Caraïben. Haar onderzoek in Nicaragua combineerde zij met werk voor cultuurbehoud en een onderwijsproject voor kinderen in het Museo Gregorio Aguilar Barea in Juigalpa. In de Andes-gebieden heeft zij onderzoek verricht naar de illegale handel in cultureel erfgoed en naar de acquisitie en tentoonstelling van prekoloniale menselijke resten.
We bevelen u deze lezing van harte aan en hopen u 8 november a.s. te ontmoeten.
Met vriendelijke groet,
namens het bestuur,
A.E. Bettink
11 oktober 2010
Francine Brinkgreve over de Schatten van Sumatra
Geachte leden,
Hierbij nodigen we u van harte uit voor de lezing met lichtbeelden “Schatten van Sumatra” door Francine Brinkgreve, conservator Insulair Zuidoost-Azië, Museum Volkenkunde Leiden.
Zij schrijft mij: “Het eiland Sumatra was geliefd om zijn goud, zo valt uit oude geschriften op te maken. Maar het had nog veel meer te bieden. Sumatra’s ware goud was zijn ligging op een knooppunt van handelswegen over zee. Tussen China in het oosten en India en Arabië in het westen. Hier kwamen de waren samen: stoffen uit India, porselein uit China, specerijen van de Molukken.
Op het eiland zelf breidden handelsnetwerken zich uit over voetpaden en rivieren. Uit het binnenland kwam behalve goud ook peper, en wierook, en het kamfer waar de Chinezen niet buiten konden.
De zeevaarders konden altijd vertrouwen op de heersende winden. Het ene halfjaar waait het naar het eiland toe, in het andere er van af. De handelslui moesten dus wachten voor ze huiswaarts konden gaan. Tijd te over om zich onder de mensen te mengen. Zo drongen allerlei invloeden tot het eiland door.
In het kielzog van de handel werden op Sumatra de grote godsdiensten geïntroduceerd, allereerst het Hindoeïsme en Boeddhisme vanuit India. Eeuwen lang, globaal tot de 14e eeuw speelden op Sumatra het Boeddhisme en het Hindoeïsme een belangrijke rol.
Vanaf de tweede helft van de 13e eeuw brengen handelaren uit Gujarat (India), Turkije en Perzië de Sumatranen in contact met de Islam, en in de 16e eeuw zijn alle belangrijke havensteden Islamitisch geworden en de centra van Sultanaten. Vorsten regeerden onder de door Mekka geschonken titel van Sultan. De hoven van de sultans waren centra van kunst en weelde; er waren honderden kunstenaars in dienst van het hof.
We bevelen u deze lezing van harte aan en we hopen u maandag 11 oktober te ontmoeten.
Met vriendelijke groet, namens het bestuur,
A.E. Bettink
13 september 2010
Wil Boetzkes over de Baltische Staten
Hierbij nodigen we u van harte uit voor de eerste lezing in het nieuwe seizoen. Wil Boetzkes, kunsthistoricus, zal een lezing met dia’s houden over “De Baltische Staten”. Hij heeft al vele lezingen bij ons verzorgd. Ik herinner me lezingen over Marokko, de Phoeniciërs, de Islam in het Midden-Oosten, Palmyra en Oezbekistan. Het belooft weer een boeiende avond te worden!
Hij schrijft mij: ”Pas sinds de 11de eeuw wordt het gebied van de Baltische landen historisch van belang. Litouwen kende nog het langst een periode van onafhankelijkheid, Estland en Letland kregen sinds de 11de eeuw te maken met kersteningoperaties, gevolgd door veroveringen van Duitse ‘kruisridders’, eerst de Kreuzritter, later de gevreesde Duitse Orde of Lijflandse Orde. Onder de Duitse heerschappij werden Riga en Tallinn zeer belangrijke Hanzesteden. Vilnius in Litouwen bleef eeuwenlang hoofdstad van Litouwen, een land dat lange tijd een nauwe relatie had met Polen. Alle drie de landen stonden lange tijd onder Russisch regiem. Alle drie de steden zijn ook middeleeuwse parels, die getuigen van een welvarende periode in de middeleeuwen.
In deze lezing worden u de drie landen voorgesteld, met als hoogtepunt de historische steden. Vilnius heeft een bijzonder historisch centrum, met een keur aan monumenten zoals de Dageraad Poort, de Anna kerk, de kathedraal en het paleis. Vlakbij ligt Trakai, één van de oudste militair versterkte punten in Litouwen. Kaunas is de tweede belangrijke stad van Litouwen. Het centrum van Riga toont nog altijd de macht en de welvaart van de middeleeuwse Hanzestad, met een onophoudelijke stoet van monumenten die daaraan herinneren. Indrukwekkend zijn de gildehuizen, maar ook de overweldigende Jugendstilpanden in Centrs.Tallinn is één van de best bewaarde middeleeuwse steden in Noord-Europa, getekend door de Hanze periode in de middeleeuwen, maar ook door de Russisch orthodoxe cultuur. Een drietal opmerkelijke landen, waar in de loop van de eeuwen oost en west elkaar ontmoeten.
Wil Boetzkes is sinds vele jaren directeur van Posterheide Brabant, een kunst- en cultuurhistorisch instituut. Hij verzorgt jaarlijks een groot aantal originele cursussen op het gebied van kunst- en cultuurgeschiedenis. Daarnaast begeleidt hij veel reizen naar bijzondere bestemmingen. Hij studeerde in Rome en was werkzaam in de wetenschappelijke en museale wereld.
We hopen u 13 september te ontmoeten.
Namens het bestuur,
met vriendelijke groet,
A.E. Bettink
10 mei 2010
Mario Rutten over de verwastersing in India en de veroostersing in Nederland
Hierbij nodigen we u van harte uit voor de lezing met beeldmateriaal“Verwestersing in India, veroostersing in Nederland” door Mario Rutten, cultureel antropoloog.
Moderne middelen van transport en communicatie, zoals televisie en internet, hebben in de afgelopen decennia grote delen van de wereldbevolking dichter bij elkaar gebracht dan ooit tevoren. De explosieve toename in migratiebewegingen, goederenstromen en financiële transacties versterkt het idee van de wereld als een global village.
Vaak stellen we globalisering gelijk aan verwestersing, de verspreiding van invloeden vanuit Europa en Amerika naar de rest van de wereld. Het omgekeerde is veroostersing, de verspreiding van invloeden vanuit het Oosten naar het Westen. Die krijgt veel minder aandacht en wordt vaak als een bedreiging gezien. Maar verwestersing van het Oosten en veroostersing van het Westen zijn nauw met elkaar verweven en ze kennen een lange geschiedenis.
Nu India op steeds meer aandacht van de westerse wereld mag rekenen, is het beeld dat men in Nederland heeft van India flink aan het veranderen. Waar het land vroeger alleen geassocieerd werd met armoede, milieu vervuiling en sociaal onrecht, is er nu ook meer aandacht voor Bollywood en de snel opkomende Indiase IT industrie. Toch blijft dit een erg beperkt beeld dat nog steeds op stereotiepen leunt. Zo is er nog maar weinig aandacht voor het moderne leven van alledag in de Indiase steden en op het platteland; een leven dat sterk gekleurd lijkt door westerse beïnvloeding, hoewel daar ook vraagtekens bij kunnen worden gezet.
Interessant genoeg lijkt men zich nog minder bewust van het feit dat India meer en meer een stempel drukt op het dagelijkse leven hier in het westen. Naast aandacht voor de verwestersing van Azië in historisch perspectief is het daarom van even groot belang aandacht te besteden aan de veroostersing van Europa, en de relatie daartussen.
Mario Rutten is hoogleraar Vergelijkende Antropologie en Sociologie van Azië aan de Universiteit van Amsterdam. De vergelijkende studie van Azië en Europa staat centraal in zijn werk.
We hopen u maandag 10 mei te ontmoeten,
Namens het bestuur,
met vriendelijke groet,
A.E. Bettink
12 april 2010
Jan Timmerman over Tolerantie in het land van Rembrandt
Hierbij nodigen we Hierbij nodigen we u uit voor de lezing met dia’s “Tolerantie in het land van Rembrandt” door de heer Jan Timmerman.
De kern van de lezing is een onderwerp van maatschappelijk belang, tolerantie ten opzichte van andere godsdiensten en culturen, en de wijze waarop wij daarmee om zijn gegaan in de 16e en 17e eeuw.
Nederland is van oudsher het land van tolerantie. Wij zijn daar altijd trots op geweest. Vooral in de 17 e eeuw, de tijd van Rembrandt, was de Republiek een oase van gastvrijheid in Europa. In hoeverre berust dit imago echter wel op feiten? Was bijvoorbeeld de houding van de burger t.o.v. de joodse immigratie in de 17e eeuw wezenlijk anders dan onze huidige benadering van de Islam in Nederland?
In deze lezing gaat het om de strijd die wij in het verleden gevoerd hebben voor een meer tolerante maatschappij en wij kijken daarbij naar het werk van Rembrandt. Onze grootste schilder portretteerde zijn personages, ook als die van een andere cultuur waren, met respect en vaak zelfs met bewondering. In zijn schilderijen en meesterlijke tekeningen zijn daar veel voorbeelden van te vinden. Rembrandt kan ons inspireren in onze huidige discussie over tolerantie.
De heer Jan Timmerman heeft vaker bij ons een lezing verzorgd, namelijk “De cultuurgeschiedenis van Boedapest” en “St. Petersburg”. De heer Timmermans is als kunsthistoricus verbonden aan de Stichting Hollandse Academie, waarvan de heer Benjamin van de Ploeg directeur is. Hij is een boeiend verteller die zijn gehoor meesleept door een grote kennis van zaken gepaard gaande met een flinke dosis humor.
We hopen u te ontmoeten,
Namens het bestuur,
Met vriendelijke groet,
A.E.Bettink
8 maart 2010
Ferry Erdmann over Pelgrimage in de Himalaya
Hierbij nodigen we u uit voor de lezing “Pelgrimage in de Himalaya” met beeldmateriaal door de heer Ferry Erdmann. De heer Ferry Erdmann is geen onbekende van ons; eerder heeft hij voor ons een lezing verzorgd, getiteld: “De Goddelijke Gekken van Bhutan”.
In deze lezing wordt eerst het begrip ‘pelgrimage’ afgebakend en toegelicht als cultureel en vooral religieus verschijnsel. Daarna komen de Char Dham en de Mount Kailash als voorbeelden van pelgrimages centraal te staan. Mythen, legenden, verhalen en persoonlijke ervaringen op deze pelgrimsreizen vormen de leidraad.
De Char Dham is een groep van vier beroemde hindoe pelgrimsplaatsen in de Garhwal Himalaya van Noord-India, waar de Ganges en Yamuna rivieren ontspringen. De Mount Kailash in de Trans-Himalaya van West-Tibet is niet alleen een pelgrimsoord voor hindoes en jains, maar ook en vooral voor Tibetaanse boeddhisten en bon-gelovigen.
Drs. Ferry Erdmann is cultureel antropoloog en gespecialiseerd in de Tibetaans boeddhistische cultuur en het Himalaya gebied, waar hij veldwerk deed en regelmatig reizen en expedities begeleidt.
Deze lezing is gebaseerd op zijn bezoeken aan de Char Dham als begeleider van Hindi taalstudiereizen in 1995, 1997, 1999, 2001 en 2005 en aan de Mount Kailash als expeditieleider in 2002 tijdens de twaalfjaarlijkse grote versie van het Saga Dawa festival.
We hopen u 8 maart te ontmoeten.
Met vriendelijke groet,
namens het bestuur,
A.E. Bettink
8 februari 2010
Erik van der Hoeven over Madagaskar
Hierbij nodigen we u uit voor de lezing van 8 februari over Madagaskar “het rode eiland” door de heer Erik van der Hoeven, bioloog.
Voor veel mensen is Madagaskar een relatief onbekend eiland in de buurt van Afrika. Dat is jammer, want Madagaskar is een uitermate boeiend miniwerelddeel.
Het eiland is ongeveer 100 miljoen jaar geleden ontstaan bij het uiteendrijven van de verschillende delen van het oercontinent Gondwana. Hierbij ontstonden onder andere ook India, Afrika, Zuid Amerika en Australië. De schattingen over het tijdstip van de eerste menselijke aanwezigheid lopen uiteen van 2500 tot 1500 jaar geleden. De eerste bewoners waren zo goed als zeker afkomstig uit Maleisië en/of Indonesië.
Naast Aziaten wordt het land nu bevolkt door afstammelingen van Afrikanen, Arabieren en Europeanen. Het Malagasi, de gesproken taal, is verwant aan het Indonesisch. De traditionele bevolking kan verdeeld worden in 18 stammen, voornamelijk gebaseerd op de grenzen van de vroegere koninkrijken en niet zozeer op etnische karaktertrekken.
De cultuur van Madagaskar heeft een aantal boeiende aspecten. De Famadihana (de herbegrafenis) is een bekend ritueel en maakt deel uit van de voorouderverering. De Malagassiërs beschouwen de herbegrafenis als de meest directe manier om in contact te komen met hun voorouders. Na een uitgebreide rijstmaaltijd wordt het familiegraf geopend. Er wordt met de doden gedanst en een ieder probeert de doden aan te raken.
Een Afrikaanse inbreng op Madagaskar is de verering van het vee. De bultrunderen (de zogenaamde zeboes) worden net als rijst, gezien als een heilig bestaansmiddel.
Madagaskar heeft een uitzonderlijke flora en fauna. Er zijn onder andere 1000 soorten orchideeën, 7 verschillende baobabs, 300 soorten vogels, 260 soorten reptielen (o.a. veel kameleons). Er worden nog steeds nieuwe soorten ontdekt in ontoegankelijke gebieden. Veel soorten zijn endemisch, dat wil zeggen dat ze alleen op Madagaskar voorkomen.
In het eerste deel van de lezing wordt ingegaan op de ontstaansgeschiedenis van het eiland en zijn bevolking en na de pauze zal de nadruk meer liggen op flora en fauna.
De heer Erik van der Hoeven heeft in Wageningen Tropische Bosbouw gestudeerd en was tot voor kort docent biologie in Dongen. In Breda houdt hij zich bezig met de natuur in en om de stad.
We hopen u maandag 8 februari te ontmoeten.
Met vriendelijke groet,
namens het bestuur,
A.E.Bettink
11 januari 2010
Hilvert Timmer over Bolivia: de Aymara indianen
Op de eerste plaats willen we u het allerbeste wensen voor het nieuwe jaar. Daarnaast willen we u uitnodigen voor de lezing van 11 januari 2010 over “Bolivia: de Aymara indianen” door de heer Hilvert Timmer, cultureel antropoloog.
Hilvert Timmer is directeur van de Stichting Chakana. Hij schrijft mij: “De concrete projecten van Chakana helpen de indianen hun harde leven in het hooggebergte te verlichten. Respect voor cultuur en religie staan hier voorop.”
De hooglandindianen in Bolivia en Peru wonen in het hooggebergte (> 4.000 m) van de Andes, waar de natuur ruig is en het overleven vaak moeilijk. Het wereldbeeld dat in deze natuurlijke omgeving is gevormd, verschilt sterk met onze Westerse visie op de wereld. Het dagelijkse handelen wordt gekenmerkt door het zoeken naar harmonie met Moeder Aarde. Hiervoor voeren ze onder meer rituelen uit op hun akkers. Hun omgang met de hen omringende wereld zouden wij bestempelen als magisch. Omdat de toekomst nog ongevormd en dus onzeker is, is de leefwijze van hun voorvaderen voor het dagelijkse leven de leidraad. Van het verleden kun je leren en daarom is het belangrijk om dicht bij de tradities te blijven leven. Kijken naar de toekomst heeft weinig betekenis. Zo hoog in de bergen verandert de cultuur en de dorpse samenleving daarom maar heel langzaam.
In de hooggelegen dorpen heerst echter grote armoede. Het verbeteren van de levensomstandigheden is daarom van groot belang om een menswaardig bestaan te kunnen leven. Dit betekent veranderingen, en daarbij dus vooruitkijken naar een nieuwe toekomst. Dit contrasteert echter met de gewoonte om het dagelijkse leven te baseren op het terugkijken naar de tradities.
Hoe verhoudt zich het inheemse wereldbeeld (terugkijken) tot
ontwikkelingssamenwerking (vooruitkijken)? Kan ontwikkelingssamenwerking worden gebaseerd op een inheems wereldbeeld?
In het eerste deel van de lezing zullen we ingaan op het beter leren begrijpen van dit magische wereldbeeld en de traditionele manier van leven van de hooglandindianen. Daarna zullen we aan de hand van foto´s en voorbeelden kijken naar ontwikkelingsinterventies bij de hooglandindianen en naar manieren waarop ontwikkeling mogelijk is bij volken met zo’n magisch wereldbeeld.
Hoe kijken de mensen er daar zelf tegenaan?
We hopen u maandag 11 januari te ontmoeten.
Namens het bestuur,
met vriendelijke groet,
A.E.Bettink
14 december 2009
Dos en Bertie Winkel over Ethiopië: stammen uit de Omo vallei
Hierbij nodigen we u uit voor de lezing met lichtbeelden “Ethiopië; stammen uit de Omo vallei” door Dos en Bertie Winkel, wereldreizigers.
Dos en Bertie Winkel geven een wonderschoon beeld van wat de inheemse cultuur in de Omo Vallei heeft voortgebracht.
Nog maar kort geleden was de Omo Vallei in het zuidwesten van Ethiopië een geïsoleerd gebied, waar mensen konden leven volgens hun eeuwenoude tradities. De huidige wereld staat echter geen onontdekte gebieden meer toe.
Wat is er zo bijzonder aan traditioneel levende volken? Wie oog heeft voor details kan eindeloos blijven kijken naar uitbundig versierde mensen. Hun persoonlijke expressie richt zich al eeuwen op het eigen lichaam. Littekenpatronen, lichaamsbeschildering, arm- en enkelbanden, ingenieuze vlechtkapsels, kralen en lipschotels, het zijn kunstzinnige uitingen met de huid als platform.
Deze vorm van kunst is traditiegebonden, het zijn tekens en symbolen. Deze vorm van expressie is het resultaat van een eeuwenlange ontwikkeling. Het is een collectief kunstwerk in samenwerking met de voorouders, maar door het individu gereproduceerd vanuit de drang zich mooi te maken, zich te onderscheiden en artistiek te uiten.
Het gaat om foto’s van acht volken: de Arbore, Dassanech, Hamar, Karo, Mursi, Bume, Suri en Tsamai. Ze leven in het dunst bevolkte deel van Ethiopië, zuidelijk begrensd door Kenia en westelijk door Soedan. Het landschap varieert van hooglanden, waar de mensen afhankelijk zijn van regen, tot warme laagvlaktes, doorsneden met rivieren die gebruikt worden voor irrigatie en visserij. De meest prominente is de Omo rivier, die op de grens met Kenia uitmondt in het Turkana meer. Er wonen een kleine twintig etnische groepen, die zich van elkaar onderscheiden door taal, godsdienst, of bepaalde gebruiken. Sommige uiterlijke verschillen maken deze volken bijzonder fotogeniek. De Ethiopische volken hebben gemeen dat ze zelfvoorzienend zijn. Ze hebben geen of marginaal toegang tot elektriciteit of stromend water. Zijn het pastoralisten die rondtrekken op zoek naar het beste gras voor hun vee of landbouwers, die zich hebben gevestigd in de buurt van water en vruchtbare grond? In de Omo Vallei is het meestal een combinatie van deze twee.
In de pauze is er gelegenheid om fotoboeken gemaakt door Dos en Bertie Winkel te kopen.We adviseren u hun website te bezoeken en zo een voorproef op hun film- en fotomateriaal te nemen, zie
We hopen u maandag 14 december te ontmoeten.
Namens het bestuur,
met vriendelijke groet,
A.E. Bettink
9 november 2009
Nico Jouwe over "Nieuw Guinea: de stam van mijn vader"
Hierbij nodigen we u uit voor de lezing met beeldmateriaal “Nieuw Guinea; de stam van mijn vader” door Nico Jouwe, journalist.
De opa van Nico Jouwe was visser, maker van traditioneel houtsnijwerk en stamhoofd in Kaju Pulau, een paaldorpje in de baai van Hollandia, Nederlands Nieuw-Guinea. Tot de jaren veertig van de vorige eeuw leefden de Papoea’s van Kaju Pulau hun leven tamelijk ongestoord. Maar de oorlog en de onafhankelijkheid van Indonesië veranderden alles. Nederland zette in de vijftiger jaren een laat ontwikkelingsoffensief op Nieuw-Guinea in. Terwijl Jouwe’s vader uitgroeide tot een van een nieuwe generatie Papoea voormannen, voorbestemd om het land te leiden, werd de kolonie brandpunt van een steeds heftiger conflict met Indonesië. In 1962 kwam daar, door internationale druk, een einde aan. Met de inlijving van het gebied door Indonesië, spatte de droom van de zelfbeschikking voor de Papoea’s uiteen.
Welke gevolgen hadden deze gebeurtenissen op het leven van de Papoea’s van Kaju Pulau? Hoe gaat het nu met hen?
In een met persoonlijke anekdotes doorspekte lezing, schetst Nico Jouwe de invloed van de loop van de “grote” wereldgeschiedenis op het leven van de stam van zijn vader.
Drs. Nico Jouwe ( 1959) is freelance journalist. Hij is geboren in Hollandia, Nederlands Nieuw-Guinea, maar vertrok in 1962. In maart 2009 is de vader van Nico Jouwe samen met zijn zoon Nico op uitnodiging van president Yudhoyono in Indonesië geweest en heeft hij ook zijn paaldorp Kaju Pulau bezocht.
We verheugen ons op de komst van Nico Jouwe.
We hopen u maandag 9 november te ontmoeten.
Namens het bestuur,
met vriendelijke groet,
A. Bettink
12 oktober 2009
Hans van Drunen over "400 jaar New York"
Hierbij nodigen we u van harte uit voor de lezing met beeldmateriaal “ 400 jaar New York” door de heer Hans van Drunen, sociaal geograaf.
Hans van Drunen was tot afgelopen zomer verbonden aan het Sint-Oelbertgymnasium in Oosterhout. Hij was er vele jaren conrector en docent aardrijkskunde.
Dit voorjaar verzorgde hij voor de HOVO van de Universiteit Tilburg een cursus over “400 jaar New York”. Voor de lezing voor de Vereniging van Volkenkunde maakt hij gebruik van een deel van het cursusmateriaal. Daarnaast geeft hij leiding aan de Sichting Phileas, die zich toelegt op het organiseren van cultuurgeografische reizen.
Hij schrijft mij:“Op 1 januari 1624 trouwen in Amsterdam Catalina Trico, een Frans sprekende tiener, 18 jaar en Joris Rapalje, een Vlaamse textielarbeider, 19 jaar oud. Beiden zijn analfabeet: de huwelijksakte is ondertekend met twee kruisjes. Familieleden zijn er niet: de akte is door geen van hun ouders ondertekend. Misschien spreekt de achternaam van Joris voor zich. Vier dagen later schepen ze in voor een tocht naar New York. Ze hebben niets te verliezen. Uit de archieven van Nieuw-Nederland blijkt, dat het Joris en Catalina in de nieuwe wereld goed is gegaan. Zij zijn de eersten die een stuk land kopen in de wildernis van Manhattan, krijgen acht kinderen en leiden een lang leven. Catalina wordt zelfs tegen de 90 jaar oud! Geschat wordt, dat op dit moment ongeveer 1 miljoen Amerikanen van hen afstammen. Menig stadje in het Hudsondal heeft een Rapalje Road.
Op 3 september 2009 is het 400 jaar geleden, dat kapitein Hudson voet aan wal zette op het eiland dat de Mohawks Manatus noemden; bij ons beter bekend onder de naam Manhattan. De voorbereidingen van de viering van dit jubileum zijn in volle gang. Nederlanders hebben in de eerste helft van de 17de eeuw een grote invloed gehad op de inrichting van het mondingsgebied van de Hudson River. Zelfs een ‘Heerengracht’ ontbrak niet!
In het huidige down town Manhattan zijn de sporen van hun aanwezigheid vier eeuwen na dato nog duidelijk herkenbaar.
• Hoe kon een land met nauwelijks een miljoen inwoners, nota bene midden in de tachtigjarige oorlog, uitgroeien tot wereldmacht nummer een?
• De Republiek telde rond 1600 een aantal eminente cartografen. Ze hadden een hoge maatschappelijke status. De betekenis van kaarten kon in die tijd dan ook nauwelijks worden overschat. Hoe ging men toen eigenlijk om met kaarten?
• Waarom worstelde het WIC-bestuur van het begin af aan met belangentegenstellingen tussen handel en openbaar bestuur en hoe ging dat dan in de praktijk in Nieuw-Nederland?
• Handel drijven met Mohawks en Mohicanen: hoe werkte dat en wat leverde het op?
• Waarom liep het uiteindelijk mis met Nieuw-Nederland?”
Tot zo ver zijn verhaal. Hans van Drunen is een fantastische verteller!
We hopen u maandag 12 oktober te ontmoeten.
Namens het bestuur, met vriendelijke groet,
Annelies Bettink
14 september 2009
Wil Boetzkes over "De Katharen"
Hierbij nodigen we u van harte uit voor de eerste lezing in het nieuwe seizoen. Wil Boetzkes, kunsthistoricus, zal een lezing met dia’s houden over de Katharen.
Hij heeft al vele lezingen bij ons verzorgd. Ik herinner me lezingen over Marokko, de Phoeniciërs, de Islam in het Midden-Oosten, Palmyra en Oezbekistan. Het belooft weer een boeiende avond te worden!
Hij schrijft mij: “Voor velen is de wereld van de Katharen vooral een mysterieuze wereld, verweven met tal van wantoestanden en radicale levensopvattingen. Wat zijn echter de ware feiten over de Katharen?
Wie waren zij, wat dreef hen, en waartoe werden zij gedreven?” Vanaf de 12de eeuw verspreidden zich de Katharen vanuit de Balkan over grote delen van West-Europa en bleven het langst actief in Zuid-Frankrijk. Hun overtuiging was dat de wereld bepaald werd door goed en kwaad, door een goede en een kwade god. De overgang naar het radicale dualisme zou uiteindelijk dodelijk blijken voor de Katharen. Armoede, ascese en sexuele onthouding bepaalden hun bestaan. Alle officiële kerkelijke cultusvormen beschouwden zij als het werk van de satan en wezen zij af. Zij kenden eigen rituelen.
In de 13de eeuw kwamen overal in Europa 'Katharen' voor, zoals de Bogumielen in de Balkan, de Piphles in Vlaanderen of de Patarijnen in Noord-Italië. De Katharen in de Languedoc waren een belangrijke kerkelijke en politieke organisatie geworden. Intussen had de officiële Kerk grote problemen: de politieke aspiraties van de paus, de Kruistochten, een spirituele crisis. Al met al alibi's genoeg voor een eerste Kruistocht tegen de Katharen in 1209.
De gevolgen bleken desastreus: het optreden van Dominicus, de instelling van de Inquisitie, maar ook de invloed van de ideeën van Hildegard von Bingen of Bernardus van Clairvaux.
Aan de hand van dramatische gebeurtenissen maakt u tijdens deze lezing kennis met Kathaarse steden en kastelen, zoals Toulouse, Albi, Carcassonne, maar ook Foix of Mirepoix. Wil Boetzkes is directeur van Posterheide Brabant, een kunst- en cultuurhistorisch instituut. Hij verzorgt jaarlijks een groot aantal originele cursussen op het gebied van kunst- en cultuurgeschiedenis. Daarnaast begeleidt hij veel reizen naar bijzondere bestemmingen. Hij studeerde in Rome, en was werkzaam in de wetenschappelijke en museale wereld. We hopen u te ontmoeten!Namens het bestuur,
met vriendelijke groet,
A.E. Bettink
|
|